Winst: lekker belangrijk !!!
Zijn de gerapporteerde winstcijfers wel zo belangrijk? 

Aan het eind van elk kwartaal wordt vaak met spanning gewacht op de winstcijfers van de ondernemingen. Duizenden beleggers en analisten beoordelen dan of de gepubliceerde winst voldoet aan hun verwachting. Hoe zijn de marges, wat is de ontwikkeling hiervan door de tijd en hoe verhoudt de winst van het bedrijf zich met die van haar concurrenten? Mede op basis van de uitkomsten op deze vragen, nemen beleggers en analisten hun beslissingen. Maar is de gerapporteerde winst wel zo belangrijk?

Verschil nettowinst en kastroom
De winst van een onderneming kan men berekenen door de kosten (inclusief afschrijvingen) van de omzet af te halen. Dit wordt wel het bedrijfsresultaat genoemd. Vervolgens moeten de incidentele baten en lasten, de rentekosten en de betaalde belasting van het brutoresultaat worden afgetrokken om op de nettowinst te komen. Maar de nettowinst is niet gelijk aan de hoeveelheid geld dat werkelijk een onderneming binnenkomt. Immers, kosten zijn niet altijd uitgaven !!! Dit verschil is met name zichtbaar bij de post afschrijvingen. Afschrijvingen zijn een puur boekhoudkundige exercitie. De waardevermindering van een machine leidt wel tot een afschrijving en dus tot een lagere winst, maar heeft geen invloed op de kasstroom van een onderneming.

Om de jaarlijkse kasstroom van een onderneming te berekenen moet u beginnen met de nettowinst. Vervolgens telt u daarbij op de afschrijvingen minus alle gedane investeringen.

Een ander probleem van de winst is dat een onderneming met behulp van “boekhoudkundige trucs” de winst zeer makkelijk kan beïnvloeden. In totaal zijn er 144 (!) manieren om de winst te verhogen door middel van wijzigingen in de boekhouding. Deze wijzigingen kunnen soms volkomen terecht zijn, omdat de omstandigheden binnen een bedrijf zijn veranderd en de oude boekhoudmethode hier geen recht aan doet. Soms zijn veranderingen in de wijze van boekhouden echter puur gericht op het verhogen van de winst. Twee voorbeelden kunnen een en ander verduidelijken.

Verandering in berekening kostprijs
Stel een onderneming berekent de kostprijs van haar verkochte goederen met behulp van het LIFO systeem (Last In First Out). Echter de onderneming besluit over te stappen naar FIFO (First In First Out). Bij de FIFO methode wordt voor de berekening van de kostprijs van de verkochte goederen eerst gekeken naar de kostprijs van de eerst ingekochte goederen en bij LIFO wordt eerst gekeken naar de kostprijs van de laatst aangekochte goederen. Indien er sprake is van inflatie zijn de laatst gekochte goederen het duurst. Aangezien de onderneming is overgestapt naar het FIFO systeem, zal de kostprijs dalen en de winst stijgen. De stijging van de winst komt echter niet door betere prestaties, maar puur doordat de onderneming overgestapt is op een andere kostprijs berekening.

Voorzieningen
Veel ondernemingen hebben op hun balans een post voorzieningen staan. Dit geld is bedoeld voor toekomstige uitgaven waarvan de onderneming niet zeker weet of deze uitgaven zal plaatsvinden en wat de hoogte hiervan zal zijn. Zo kan een onderneming geld reserveren omdat zij verwacht dat een aantal debiteuren niet in staat zal zijn om aan haar betalingsverplichting te voldoen. Een onderneming kan eenvoudig haar winst verhogen door gelden uit deze post te laten vrijvallen. Deze onttrekking kan terecht zijn als de onderneming denkt dat minder debiteuren in betalingsproblemen zullen komen.  

Kijk naar de kasstroom
Deze twee voorbeelden laten zien dat door een onderneming vrij eenvoudig haar winst kan verhogen door het veranderen van de wijze van boekhouden. Juist omdat dit vrij eenvoudig is en kosten niet altijd uitgaven zijn, is het beter om naar de kasstroom van een onderneming te kijken. Dit geeft een beter inzicht in wat er nu precies aan gelden de onderneming is binnengekomen. Daarnaast hanteren verschillende landen verschillende boekhoudmethodes waardoor het moeilijker is de winst van een onderneming te vergelijken met die van een buitenlandse onderneming.
 
Ziet de markt de trucs?
Vraag is of de markt deze “boekhoudkundige trucs” doorziet. Is dit het geval dan is de beurskoers een juiste afspiegeling van de werkelijkheid. Is dit niet zo, dan kan een onderneming kunstmatig de winst verhogen met een stijgende koers als gevolg.

Uit verschillende onderzoeken blijkt de koers van een aandeel op de dag dat de winst wordt gerapporteerd zeer volatiel te zijn. Een hogere winst (dan verwacht) leidt vaak tot een hogere koers en een lagere winst (dan verwacht) gaat niet zelden gepaard met een dalende beurskoers. Dit gegeven zou voor bedrijven aanleiding kunnen zijn om met behulp van accounting de winst kunstmatig te verhogen om zodoende de koers te verhogen. Hier komt nog eens bij dat als de beloning van het management (mede) afhangt van de beurskoers dit een verdere stimulans kan zijn om de winst en dus de beurskoers kunstmatig te verhogen.

Gelukkig blijkt in de praktijk dat de markt hier doorheen prikt. Met name de zeer grote institutionele beleggers, die vaak honderden analisten in dienst hebben om de gerapporteerde cijfers te ontleden, zijn in staat de boekhoudkundige trucs uit de cijfers te filteren. Tevens blijkt dat de onderneming die de winst met behulp van accounting probeert te verhogen juist afgestraft wordt voor haar poging middels een lagere beurskoers. Dit omdat beleggers de winstkwaliteit zien verslechteren en dus een lagere toekomstige winst verwachten. Zelfs als de trucs goed zijn verborgen, blijkt dat de koers in de dagen na het bekendmaken van de winst, daalt.

Voordeel
Als belegger kunt u hier u voordeel mee doen. Mocht u het vermoeden hebben dat de kwaliteit van de winst dalende is, terwijl de markt dit nog niet heeft verwerkt in de beurskoers, dan is het raadzaam de aandelen te verkopen. Dit omdat de markt vroeg of laat deze slechtere winstkwaliteit ook in zal prijzen met een dalende koers als gevolg.

Conclusie
Indien u overweegt om te investeren in een bepaalde onderneming, kijk dan niet slechts naar de gerapporteerde winst. Bekijk goed hoe deze winst tot stand is gekomen. Waren er veranderingen in de wijze van boekhouden die ervoor zorgden dat de winst steeg, komt de wijze van boekhouden enigszins overeen met dat van vergelijkbare bedrijven etc. Kijk daarnaast goed naar de kasstroom van een onderneming, omdat alleen de kasstroom een goed beeld geeft wat er aan geld is binnengekomen. Daarnaast geldt dat eventuele dividenden uit de kasstroom moeten worden betaald en niet uit de winst. Een geruststellende gedachte voor het nieuwe jaar is dat het voor ondernemingen geen zin heeft de winst kunstmatig te verhogen. Dit zal slechts tot koersdalingen leiden.